آموزش اختصاصی بداهه گویی | ۴ تمرین عملی برای تقویت فوری فن بیان

اگر تا به حال در یک جمع از شما خواسته‌اند ناگهانی صحبت کنید و ذهنتان قفل شده، بدانید تنها نیستید. خیلی از افراد باهوش و توانمند، وقتی قرار است بدون آمادگی قبلی حرف بزنند، دچار استرس و آشفتگی می‌شوند. اما خبر خوب این است که بداهه صحبت کردن یک استعداد ذاتی نیست؛ یک مهارت است و با انجام دادن چند تمرین بداهه گویی درست و اصولی، کاملاً قابل تقویت است.

من سال‌هاست در حوزه فن بیان آموزش می‌دهم و تجربه‌ام به من نشان داده هر کسی که به‌صورت منظم تمرین کرده، بعد از مدتی توانسته روان‌تر، منسجم‌تر و با اعتمادبه‌نفس بیشتری صحبت کند. شما هم اگر تمرین‌های درست را انجام دهید، می‌توانید در موقعیت‌های مختلف مثل جلسه کاری، ارائه کلاسی، تولید محتوا، مصاحبه یا حتی گفت‌وگوهای روزمره، بدون مکث‌های طولانی و استرس اضافی حرف بزنید.

در این مقاله قرار است چند تمرین عملی برای تقویت بداهه گویی را با هم مرور کنیم؛ تمرین‌هایی که هم ساده هستند و هم بسیار کاربردی. پیشنهاد می‌کنم فقط خواننده نباشید. هر تمرین را واقعاً اجرا کنید. چون در مهارت‌هایی مثل فن بیان، دانستن کافی نیست؛ تمرین کردن است که شما را جلو می‌برد.

اگر آماده‌اید مهارت بداهه‌گویی خودتان را یک سطح بالاتر ببرید، از همین‌جا شروع می‌کنیم.

بداهه‌گویی چیست؟

قبل از اینکه سراغ تمرین بداهه گویی برویم، بهتر است اول بدانیم اصلاً بداهه‌گویی یعنی چه.

بداهه‌گویی یعنی شما بتوانید بدون آمادگی قبلی و بدون متن از پیش نوشته‌شده درباره یک موضوع صحبت کنید و حرف‌هایتان همچنان قابل فهم، منسجم و تاثیرگذار باشد. در واقع در بداهه‌گویی، ذهن شما باید هم‌زمان سه کار را انجام دهد: فکر کردن، جمله ساختن و صحبت کردن.

خیلی از افراد تصور می‌کنند کسانی که بداهه خوب صحبت می‌کنند، استعداد خاصی دارند. اما تجربه من در آموزش فن بیان نشان می‌دهد که این مهارت بیشتر از هر چیز، نتیجه تمرین بداهه گویی به‌صورت منظم است. هرچه بیشتر تمرین کنید، ذهن شما سریع‌تر ایده تولید می‌کند و راحت‌تر می‌توانید افکار خودتان را در قالب کلمات بیان کنید.

بداهه‌گویی فقط مخصوص سخنران‌ها نیست. شما در موقعیت‌های زیادی به این مهارت نیاز دارید؛ مثل زمانی که در یک جلسه کاری باید نظر بدهید، وقتی در کلاس از شما سوال می‌شود، زمانی که در یک مصاحبه شغلی پاسخ می‌دهید یا حتی در گفت‌وگوهای روزمره.

به همین دلیل تقویت مهارت بداهه‌گویی در فن بیان می‌تواند تاثیر زیادی روی اعتمادبه‌نفس کلامی شما بگذارد.

چرا بسیاری از افراد در بداهه‌گویی دچار مشکل می‌شوند؟

خیلی از هنرجویان من وقتی برای اولین بار تمرین بداهه گویی انجام می‌دهند، می‌گویند: «ذهنم خالی می‌شود» یا «نمی‌دانم چه بگویم». این تجربه کاملاً طبیعی است و چند دلیل رایج دارد.

اولین دلیل این است که بیشتر ما عادت نکرده‌ایم بدون آماده‌سازی صحبت کنیم. در مدرسه، دانشگاه یا محیط کار معمولاً از قبل فکر می‌کنیم چه بگوییم. به همین خاطر وقتی ناگهان باید صحبت کنیم، ذهنمان کمی زمان می‌خواهد تا خودش را تنظیم کند.

دلیل دوم ترس از قضاوت شدن است. وقتی بیش از حد نگران این هستیم که دیگران درباره حرف‌های ما چه فکری می‌کنند، ذهن ما قفل می‌شود و جریان طبیعی صحبت کردن قطع می‌شود.

دلیل سوم هم این است که بسیاری از افراد هیچ تمرین بداهه گویی منظمی انجام نمی‌دهند. درست مثل یک عضله در بدن، ذهن هم برای بداهه صحبت کردن نیاز به تمرین دارد. اگر این مهارت را تمرین نکنید، طبیعی است که در موقعیت‌های ناگهانی دچار مکث و سردرگمی شوید.

خبر خوب این است که با چند تمرین ساده اما هدفمند برای بداهه گویی می‌توانید ذهن خودتان را به این نوع صحبت کردن عادت دهید. در ادامه مقاله، چند تمرین کاربردی را با هم بررسی می‌کنیم که اگر آن‌ها را انجام دهید، به‌مرور زمان متوجه می‌شوید چقدر راحت‌تر و روان‌تر می‌توانید بداهه صحبت کنید.

۴ تمرین عملی برای تقویت بداهه‌گویی

در ادامه می‌خواهم چند تمرین بداهه گویی را به شما معرفی کنم که هم ساده هستند و هم اگر آن‌ها را درست و منظم انجام دهید، تأثیر زیادی روی سرعت فکر کردن و روان صحبت کردن شما می‌گذارند. پیشنهاد من این است که هر تمرین را چند بار انجام دهید تا ذهن شما کم‌کم به بداهه صحبت کردن عادت کند.

۱. تمرین بداهه‌گویی با دو گوی

این تمرین یکی از جذاب‌ترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین تمرین‌های بداهه گویی است، چون شما باید هم‌زمان داستان خودتان را ادامه دهید و در عین حال کلمات و لحن‌های جدید را وارد صحبتتان کنید.

مراحل انجام تمرین

مرحله اول:

از یک نفر بخواهید ۵ کلمه کاملاً تصادفی روی پنج کاغذ کوچک بنویسد. این کلمات می‌توانند هر چیزی باشند؛ مثل «باران»، «مدرسه»، «دوچرخه»، «کتاب»، «کافه». کاغذها را تا کنید و داخل یک لیوان یا کاسه بیندازید.

مرحله دوم:

حالا خودتان روی پنج کاغذ کوچک دیگر، ۵ حالت یا لحن صحبت کردن را بنویسید. مثلاً:

غمگین

خوشحال

ادبی

با سرعت دو برابر

هیجانی

این کاغذها را هم تا کنید و داخل یک لیوان دیگر قرار دهید.

مرحله سوم:

یک خاطره واقعی از زندگی خودتان انتخاب کنید. حالا یک دقیقه بدون توقف درباره آن خاطره صحبت کنید. در این مرحله فقط کافی است داستان را ساده تعریف کنید.

مرحله چهارم:

بعد از گذشت یک دقیقه، از هر لیوان یک کاغذ بردارید. یکی از آن‌ها یک کلمه است و دیگری یک لحن صحبت کردن.

حالا باید وارد دقیقه دوم بداهه‌گویی شوید و دو کار را هم‌زمان انجام دهید:

• آن کلمه تصادفی را در داستان خودتان وارد کنید.
• با لحنی که روی کاغذ نوشته شده صحبت کنید.

نکته مهم این است که داستان اصلی شما نباید به هم بخورد. باید طوری صحبت کنید که کلمه جدید طبیعی وارد داستان شود.

مثال کوتاه:

فرض کنید دارید خاطره یک سفر را تعریف می‌کنید. اگر کلمه‌ای که درآوردید «باران» باشد و لحن «خوشحال»، می‌توانید بگویید:

«وسط سفر ناگهان باران شدیدی شروع شد، ولی جالب بود که همین باران حال همه ما را خیلی خوب کرد و شروع کردیم زیر باران قدم زدن…»

مدت انجام تمرین

• هر بار: حدود ۳ تا ۴ دقیقه
• پیشنهاد من: روزی ۳ بار این تمرین را انجام دهید.
• بعد از چند روز متوجه می‌شوید که ذهن شما خیلی سریع‌تر می‌تواند ایده‌های جدید تولید کند.

این تمرین یکی از بهترین روش‌ها برای تقویت انعطاف ذهنی در بداهه‌گویی است.

۲. تمرین خبرنگار داستان‌گو

این تمرین به شما کمک می‌کند یاد بگیرید چگونه از یک موضوع ساده، سریع یک روایت یا داستان بسازید. این مهارت برای سخنرانی، تولید محتوا و حتی گفت‌وگوهای روزمره بسیار کاربردی است.

مراحل انجام تمرین

مرحله اول:

وارد یکی از سایت‌های خبری شوید و یک خبر کوتاه انتخاب کنید. بهتر است خبری را انتخاب کنید که موضوع ساده و قابل فهمی داشته باشد.

مرحله دوم:

خبر را یک بار کامل بخوانید تا اصل ماجرا و پیام آن را متوجه شوید. لازم نیست خبر را حفظ کنید.

مرحله سوم:

حالا گوشی خودتان را در حالت دوربین سلفی قرار دهید؛ طوری که انگار یک خبرنگار هستید و قرار است ماجرا را برای مخاطبان توضیح دهید.

مرحله چهارم:

حالا باید همان خبر را به شکل بداهه و در قالب یک داستان تعریف کنید. یعنی به جای خواندن خبر، سعی کنید ماجرا را روایت کنید.

مثلاً اگر خبر درباره افتتاح یک پارک جدید در شهر باشد، می‌توانید این‌طور شروع کنید:

«تصور کنید در محله‌ای که سال‌ها فضای سبز نداشت، بالاخره یک پارک بزرگ افتتاح شده و حالا خانواده‌ها می‌توانند عصرها آنجا قدم بزنند…»

در واقع شما باید محتوای خبر را حفظ کنید، اما شکل بیان را داستانی و بداهه کنید.

مدت انجام تمرین

• مدت صحبت: حدود ۳ دقیقه بداهه‌گویی جلوی دوربین
• بعد از ضبط، بهتر است ویدئوی خودتان را یک بار ببینید و بررسی کنید که آیا صحبت شما روان بوده یا نه.

تعداد دفعات تمرین

اگر می‌خواهید سریع‌تر پیشرفت کنید، این تمرین بداهه گویی را حداقل ۳ تا ۴ بار در هفته انجام دهید. بعد از مدتی متوجه می‌شوید که خیلی راحت‌تر می‌توانید از یک موضوع ساده، یک روایت جذاب بسازید.

۳. تمرین توصیف بداهه یک شیء

یکی از ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین تمرین‌های بداهه گویی این است که یاد بگیرید درباره یک چیز ساده، بدون آمادگی قبلی صحبت کنید. این تمرین به ذهن شما کمک می‌کند سریع‌تر ایده تولید کند و موضوعات مختلف را در لحظه توضیح دهد.

مراحل انجام تمرین

مرحله اول:

در خانه یا محل کار، یک شیء ساده انتخاب کنید. بهتر است شیء معمولی باشد؛ مثل یک لیوان، کتاب، خودکار، کیف، ساعت یا حتی یک قاشق.

مرحله دوم:

گوشی خود را در حالت ضبط صدا یا ویدئو قرار دهید و ۳ دقیقه زمان بگیرید.

مرحله سوم:

شروع کنید کاملاً بداهه درباره آن شیء صحبت کردن. سعی کنید موضوعات مختلفی را درباره آن مطرح کنید تا صحبت شما ادامه‌دار شود.

برای اینکه ذهنتان راحت‌تر ایده پیدا کند، می‌توانید از این زاویه‌ها صحبت کنید:

• ویژگی‌های ظاهری شیء
• کاربردهای آن
• مزایا و ویژگی‌های مثبت
• معایب احتمالی
• موقعیت‌هایی که از آن استفاده می‌کنید
• تجربه شخصی شما با آن وسیله

مثال کوتاه:

اگر شیء انتخابی شما یک لیوان باشد، می‌توانید این‌طور شروع کنید:

«این لیوانی که الان دست من است شاید در نگاه اول خیلی ساده به نظر برسد، اما یکی از وسایلی است که تقریباً هر روز از آن استفاده می‌کنیم. مثلاً برای نوشیدن چای، قهوه یا حتی آب…»

بعد می‌توانید درباره جنس لیوان، طراحی آن، کاربردهایش یا حتی خاطره‌ای که با آن دارید صحبت کنید.

مدت انجام تمرین

• مدت صحبت: ۳ دقیقه بدون توقف
• اگر مکث کردید، سعی کنید سریع یک زاویه جدید پیدا کنید و ادامه دهید.

تعداد دفعات تمرین

برای اینکه این تمرین بداهه گویی اثر واقعی خود را نشان دهد، بهتر است:

• روزی ۱ بار انجام شود
• هر بار یک شیء متفاوت انتخاب کنید

بعد از مدتی متوجه می‌شوید که ذهن شما خیلی سریع‌تر می‌تواند درباره هر موضوعی حرف بزند.

۴. تمرین داستان‌سازی با سه کلمه تصادفی

این تمرین یکی از بهترین روش‌ها برای تقویت خلاقیت ذهنی در بداهه‌گویی است. در این تمرین شما یاد می‌گیرید چگونه چند کلمه پراکنده را به یک داستان منسجم تبدیل کنید.

مراحل انجام تمرین

مرحله اول:

از یک نفر بخواهید سه کلمه کاملاً تصادفی به شما بگوید. این کلمات می‌توانند هیچ ارتباطی با هم نداشته باشند.

مثلاً:

«ساعت – کوه – پیامک»

مرحله دوم:

۳۰ ثانیه زمان بگیرید و در این مدت خیلی سریع در ذهن خودتان یک سناریوی ساده بسازید که هر سه کلمه در آن حضور داشته باشند.

مرحله سوم:

بعد از ۳۰ ثانیه، شروع کنید ۲ تا ۳ دقیقه بداهه صحبت کردن و داستانی تعریف کنید که آن سه کلمه در آن به شکل طبیعی استفاده شوند.

نکته مهم این است که کلمات فقط در جمله قرار نگیرند؛ بلکه بخشی از داستان شوند.

مثال کوتاه:

«چند سال پیش یک صبح خیلی زود ساعت زنگ زد و تصمیم گرفتم برای کوهنوردی به کوه بروم. هنوز به نیمه راه نرسیده بودم که ناگهان یک پیامک عجیب روی گوشی‌ام آمد که کل برنامه آن روزم را تغییر داد…»

در این مثال هر سه کلمه در یک داستان ساده استفاده شده‌اند.

مدت انجام تمرین

• ۳۰ ثانیه برای فکر کردن
• ۲ تا ۳ دقیقه برای بداهه‌گویی

تعداد دفعات تمرین

برای نتیجه بهتر:

• روزی ۲ تا ۳ بار این تمرین را انجام دهید.
• هر بار سه کلمه متفاوت انتخاب کنید.

این تمرین به مرور باعث می‌شود ذهن شما سریع‌تر بین ایده‌ها ارتباط برقرار کند و هنگام صحبت کردن، راحت‌تر داستان و مثال بسازد. این دقیقاً همان مهارتی است که در بداهه‌گویی حرفه‌ای به آن نیاز دارید.

لیست جملات آماده برای حاضرجواب حرفه‌ای

در ادامه چند نمونه از موقعیت‌های رایج در گفتگوها را می‌بینید که بسیاری از افراد در آن‌ها نمی‌دانند چه پاسخی بدهند. در ستون مقابل هم نمونه‌ای از یک پاسخ حرفه‌ای و محترمانه برای حاضر‌جوابی آورده‌ام. هدف از این جملات این است که بتوانید بدون تنش و با حفظ احترام، پاسخ مناسبی بدهید.

• چرا اینقدر ساکتی؟ | دارم خوب گوش می‌دهم تا وقتی حرف می‌زنم، حرف حساب بزنم.
• تو همیشه دیر می‌رسی! | حداقل وقتی می‌رسم، با انرژی می‌رسم.
• این کار خیلی ساده بود. | ساده بودنش نتیجه زمانی است که برایش گذاشته شده.
• تو خیلی حرف می‌زنی. | گاهی لازم است برای روشن شدن موضوع بیشتر توضیح داد.
• فکر نمی‌کردم از پسش بربیایی. | گاهی نتایج بهتر از پیش‌بینی‌ها هستند.
• هنوز این کار را تمام نکردی؟ | ترجیح می‌دهم درست انجام شود تا فقط سریع تمام شود.
• تو خیلی حساس هستی. | توجه به جزئیات گاهی از حساسیت به نظر می‌رسد.
• چقدر سوال می‌پرسی! | سوال پرسیدن سریع‌ترین راه برای یاد گرفتن است.
• این ایده جواب نمی‌دهد. | شاید اگر کمی بیشتر بررسی کنیم، راه بهتری در آن پیدا کنیم.
• تو خیلی جدی هستی. | وقتی موضوع مهم باشد، جدی بودن بد نیست.

این جملات فقط نمونه هستند. هدف از دیدن این جدول این است که ذهن شما با مدل پاسخ دادن در حاضر‌جوابی آشنا شود. با تمرین و انجام دادن تمرین بداهه گویی که در این مقاله گفتیم، به‌مرور زمان می‌توانید در موقعیت‌های مختلف، پاسخ‌های هوشمندانه و طبیعی‌تری بدهید.

بیشتر بخوانید: تقویت فن بیان در خانه | پاسخ به ۵ سوال در آموزش فن بیان

کلام آخر

مهارت بداهه صحبت کردن چیزی نیست که یک‌شبه به دست بیاید. همان‌طور که برای تقویت بدن به تمرین منظم نیاز دارید، برای تقویت ذهن و بیان هم باید به‌صورت مداوم تمرین بداهه گویی انجام دهید.

خبر خوب این است که برای شروع این مسیر به ابزار خاصی نیاز ندارید. همین تمرین‌های ساده‌ای که در این مقاله خواندید می‌تواند به‌مرور زمان ذهن شما را برای بداهه صحبت کردن آماده‌تر کند. اگر این تمرین‌ها را چند هفته به‌صورت منظم انجام دهید، احتمالاً متوجه می‌شوید که در موقعیت‌های مختلف راحت‌تر صحبت می‌کنید، کمتر مکث می‌کنید و سریع‌تر می‌توانید ایده‌های خودتان را بیان کنید.

پیشنهاد من این است که این تمرین‌ها را فقط یک بار امتحان نکنید. آن‌ها را به بخشی از برنامه تمرین فن بیان خودتان تبدیل کنید. حتی روزی چند دقیقه تمرین هم می‌تواند بعد از مدتی تغییر قابل توجهی در مهارت بداهه‌گویی شما ایجاد کند.

به یاد داشته باشید که در بداهه‌گویی، کامل بودن مهم نیست؛ ادامه دادن و تمرین کردن مهم است. هرچه بیشتر تمرین کنید، ذهن شما سریع‌تر و بیان شما روان‌تر خواهد شد.

به امید سخنور شدن شما (سینا آذرنیا)