آموزش فن بیان با برایان تریسی | تکنیک‌های طلایی برای صحبت حرفه‌ای‌تر

به قول برایان تریسی، سخنرانی مؤثر یک مهارت آموختنی است؛ یعنی قرار نیست برای خوب صحبت کردن حتماً بااستعداد به دنیا آمده باشید.

برایان تریسی یکی از سخنرانان و نویسندگان شناخته‌شده در زمینه رشد فردی، ارتباطات و موفقیت است. او در طول سال‌ها فعالیت حرفه‌ای، در بیش از ۵۰۰۰ سخنرانی و سمینار برای مخاطبان مختلف صحبت کرده و بخش مهمی از تجربه خود را در آموزش‌های مربوط به سخنرانی و ارتباط مؤثر در اختیار دیگران قرار داده است.

یکی از آثار شناخته‌شده او در این زمینه کتاب Speak to Win است؛ کتابی که در آن به موضوعاتی مثل ساختار دادن به صحبت، متقاعدسازی، ارائه مؤثر و ارتباط قدرتمند می‌پردازد.

اما چیزی که برای من در آموزش‌های تریسی جذاب است، تأکید او بر تکنیک‌های ساده و قابل اجراست. بسیاری از نکاتی که مطرح می‌کند، قرار نیست فقط روی کاغذ باقی بمانند؛ می‌توانید آنها را در سخنرانی، جلسه کاری، ارائه، کلاس و حتی گفتگوهای روزمره امتحان کنید.

در این مقاله می‌خواهم پنج تکنیک فن بیان کاربردی از آموزش‌های برایان تریسی را با شما بررسی کنم؛ تکنیک‌هایی برای منظم‌تر کردن صحبت، شروع قدرتمند، توضیح بهتر ایده‌ها، استفاده از مکث و تمرین مؤثر.

اگر احساس می‌کنید هنگام صحبت کردن گاهی نمی‌دانید از کجا شروع کنید، مطالب زیادی در ذهن دارید اما نمی‌توانید آنها را منظم بیان کنید، یا با وجود دانستن مطالب هنوز در زمان سخنرانی آن‌طور که می‌خواهید ظاهر نمی‌شوید، این پنج تکنیک می‌تواند نقطه شروع خوبی برای شما باشد.

۱. قبل از سخنرانی، سه نکته اصلی خود را مشخص کنید

یکی از اشتباهات رایج در سخنرانی این است که می‌خواهیم همه چیز را بگوییم. موضوع را انتخاب می‌کنیم و آن‌قدر مطلب جمع می‌کنیم که در نهایت خودمان هم نمی‌دانیم کدام بخش مهم‌تر است.

برایان تریسی در آموزش‌های خود روی ساده و منظم بودن ساختار سخنرانی تأکید دارد. یکی از روش‌های کاربردی برای رسیدن به این نظم، مشخص کردن چند نکته اصلی پیش از شروع صحبت است.

من پیشنهاد می‌کنم قبل از هر سخنرانی، به جای اینکه ابتدا سراغ نوشتن متن کامل بروید، فقط سه ایده اصلی خودتان را مشخص کنید.

از خودتان بپرسید:

• مهم‌ترین چیزی که می‌خواهم مخاطب یاد بگیرد چیست؟
• دومین نکته مهم چیست؟
• اگر مخاطب فقط سه نکته از صحبت من را به خاطر بسپارد، دوست دارم چه چیزهایی باشند؟

مثلاً فرض کنید قرار است درباره اعتمادبه‌نفس در صحبت کردن سخنرانی کنید.

به جای اینکه موضوعات زیادی مثل زبان بدن، تنفس، انتخاب کلمات، کنترل استرس، ارتباط چشمی، تمرین، شروع سخنرانی و پایان سخنرانی را بدون نظم پشت سر هم قرار دهید، می‌توانید صحبت خود را روی سه محور اصلی بنا کنید:

• آمادگی قبل از صحبت
• کنترل استرس هنگام صحبت
• تمرین برای بهتر شدن

حالا هر مطلبی که قرار است در سخنرانی بیان کنید باید به یکی از این سه بخش مربوط باشد.

این کار چند مزیت مهم دارد.

اول اینکه ذهن خودتان هنگام صحبت کردن منظم‌تر می‌شود. شما لازم نیست متن طولانی سخنرانی را کلمه‌به‌کلمه حفظ کنید. کافی است بدانید در هر بخش قرار است درباره چه موضوعی صحبت کنید.

دوم اینکه احتمال فراموش کردن مطالب کمتر می‌شود. اگر وسط سخنرانی لحظه‌ای رشته کلام از دستتان خارج شد، می‌توانید به سه نکته اصلی برگردید و ادامه صحبت را از همان‌جا پیدا کنید.

سوم اینکه مخاطب هم راحت‌تر صحبت شما را دنبال می‌کند. وقتی سخنرانی چند محور مشخص داشته باشد، مخاطب می‌داند در چه مسیری حرکت می‌کنید.

یک تمرین ساده برای اجرای این تکنیک انجام دهید.

موضوع سخنرانی خودتان را روی یک کاغذ بنویسید. سپس فقط سه نکته اصلی زیر آن بنویسید.

حالا به هر نکته چند مثال و توضیح اضافه کنید.

در این مرحله هنوز لازم نیست متن کامل سخنرانی را بنویسید.

مثلاً اگر موضوع شما آموزش فن بیان باشد، ساختار می‌تواند این‌طور باشد:

• واضح صحبت کردن
• جذاب صحبت کردن
• متقاعدکننده صحبت کردن

بعد برای هر بخش مثال، داستان، تجربه شخصی یا تمرین اضافه کنید.

این روش باعث می‌شود سخنرانی شما هم برای خودتان راحت‌تر باشد و هم برای مخاطب قابل دنبال کردن.

نکته مهم این است که سه نکته اصلی نباید صرفاً سه عنوان تصادفی باشند. این سه نکته باید در کنار هم یک مسیر منطقی بسازند.

پس قبل از اینکه برای سخنرانی بعدی خود متن طولانی بنویسید، ابتدا ستون فقرات صحبتتان را مشخص کنید.

گاهی یک برگه کوچک با سه نکته اصلی می‌تواند بیشتر از چند صفحه متن به شما برای مدیریت سخنرانی کمک کند.

۲. سخنرانی را با یک سؤال قدرتمند شروع کنید

شروع سخنرانی یکی از مهم‌ترین بخش‌های صحبت شماست.

مخاطب در همان لحظات ابتدایی متوجه می‌شود قرار است با یک صحبت جذاب روبه‌رو شود یا یک سخنرانی معمولی و قابل پیش‌بینی.

برایان تریسی در آموزش‌های خود درباره سخنرانی، استفاده از سؤال را یکی از روش‌های مؤثر برای درگیر کردن ذهن مخاطب می‌داند.

اما هر سؤالی نمی‌تواند شروع خوبی برای سخنرانی باشد.

مثلاً اگر درباره اعتمادبه‌نفس صحبت می‌کنید و بگویید:

آیا امروز می‌خواهید درباره اعتمادبه‌نفس صحبت کنیم؟

مخاطب احتمالاً پاسخ مشخصی برای این سؤال ندارد و سؤال شما تأثیر خاصی ایجاد نمی‌کند.

یک سؤال خوب باید ذهن مخاطب را درگیر کند.

باید باعث شود مخاطب برای چند لحظه درباره تجربه خودش فکر کند.

مثلاً اگر موضوع شما ترس از صحبت کردن باشد، می‌توانید صحبت را با این سؤال شروع کنید:

اگر مطمئن بودید هیچ‌کس قرار نیست شما را قضاوت کند، امروز چه حرفی را با صدای بلند می‌زدید؟

این سؤال مخاطب را به تجربه شخصی خودش برمی‌گرداند.

یا اگر موضوع سخنرانی شما فن بیان باشد، می‌توانید بپرسید:

چند بار شده بعد از تمام شدن یک گفتگو با خودتان فکر کنید ای کاش این جمله را جور دیگری می‌گفتم؟

در این حالت مخاطب فقط شنونده شما نیست. ذهنش شروع به جست‌وجوی یک تجربه مشابه می‌کند.

این دقیقاً همان چیزی است که از یک شروع خوب انتظار داریم.

سؤال قدرتمند باید به موضوع اصلی سخنرانی ارتباط داشته باشد. بنابراین قبل از انتخاب سؤال، ابتدا مشخص کنید مخاطب شما چه مسئله‌ای دارد.

مثلاً برای موضوع متقاعدسازی می‌توانید از این سؤال استفاده کنید:

چرا بعضی افراد با چند جمله ساده می‌توانند دیگران را با خودشان همراه کنند، اما بعضی افراد حتی بعد از چند دقیقه توضیح نمی‌توانند نظر مخاطب را تغییر دهند؟

برای موضوع اعتمادبه‌نفس می‌توانید بگویید:

اگر قرار باشد همین امروز جلوی صد نفر صحبت کنید، بزرگ‌ترین نگرانی شما چیست؟

برای موضوع شروع سخنرانی می‌توانید بپرسید:

اگر فقط ده ثانیه فرصت داشته باشید تا توجه مخاطب را جلب کنید، چه می‌گویید؟

یک نکته مهم این است که سؤال شروع سخنرانی الزاماً نباید پاسخ شفاهی داشته باشد.

گاهی هدف سؤال این است که ذهن مخاطب را فعال کند.

شما سؤال را مطرح می‌کنید، چند لحظه مکث می‌کنید و بعد وارد موضوع می‌شوید.

این روش باعث می‌شود مخاطب با یک مسئله ذهنی وارد سخنرانی شود و در ادامه صحبت‌های شما به دنبال پاسخ آن بگردد.

برای تمرین این تکنیک، موضوعی را انتخاب کنید و برای آن سه سؤال مختلف بنویسید.

بعد سؤال‌ها را بررسی کنید و از خودتان بپرسید:

آیا این سؤال به مشکل واقعی مخاطب مربوط است؟

آیا باعث می‌شود مخاطب درباره تجربه خودش فکر کند؟

آیا جواب آن برای مخاطب بدیهی است یا کمی کنجکاوی ایجاد می‌کند؟

اگر سؤال بتواند ذهن مخاطب را درگیر کند، احتمالاً شروع خوبی برای سخنرانی شما خواهد بود.

۳. برای توضیح هر نکته از ساختار نکته، دلیل و مثال استفاده کنید

یکی از مشکلات رایج هنگام صحبت کردن این است که یک نکته را مطرح می‌کنیم اما نمی‌دانیم چطور آن را کامل توضیح دهیم.

مثلاً می‌گوییم:

برای سخنرانی خوب باید تمرین کنید.

این جمله درست است، اما توضیح کاملی نیست.

مخاطب ممکن است بپرسد چرا باید تمرین کنم؟

تمرین دقیقاً چه فایده‌ای دارد؟

چطور باید تمرین کنم؟

اینجاست که ساختار منظم به کمک شما می‌آید.

در آموزش‌های برایان تریسی، ساختار PREP برای بیان منظم ایده‌ها مطرح می‌شود. این ساختار به شما کمک می‌کند ابتدا نظر یا نکته اصلی را بیان کنید، سپس دلیل بیاورید، یک مثال ارائه دهید و دوباره به نکته اصلی برگردید.

برای ساده‌تر شدن این روش می‌توانید آن را به این شکل اجرا کنید:

نکته

دلیل

مثال

نتیجه

فرض کنید می‌خواهید درباره اهمیت تمرین در سخنرانی صحبت کنید.

ابتدا نکته اصلی را بیان کنید:

اگر می‌خواهید سخنرانی بهتری داشته باشید، باید قبل از اجرا تمرین کنید.

بعد دلیل خودتان را بگویید:

تمرین باعث می‌شود قبل از قرار گرفتن مقابل مخاطب، نقاط ضعف صحبت خودتان را پیدا کنید.

حالا مثال بزنید:

ممکن است هنگام تمرین متوجه شوید یک بخش از صحبت شما بیش از حد طولانی است، یک جمله را سخت بیان می‌کنید یا ترتیب دو نکته برایتان منطقی نیست.

در پایان نتیجه را بیان کنید:

پس تمرین فقط برای حفظ کردن سخنرانی نیست؛ تمرین به شما کمک می‌کند ایرادهای صحبت خودتان را قبل از اجرا پیدا و اصلاح کنید.

حالا ببینید یک جمله ساده چطور می‌تواند به یک توضیح کامل و قابل فهم تبدیل شود.

این ساختار برای بسیاری از موقعیت‌ها کاربرد دارد.

مثلاً فرض کنید می‌خواهید درباره اهمیت شروع قدرتمند سخنرانی صحبت کنید.

نکته:

شروع سخنرانی را جدی بگیرید.

دلیل:

چون مخاطب در همان ابتدای صحبت تصمیم می‌گیرد تا چه اندازه به شما توجه کند.

مثال:

اگر سخنرانی خود را با یک سؤال مرتبط با مشکل مخاطب شروع کنید، ذهن او از همان ابتدا درگیر موضوع می‌شود.

نتیجه:

پس به جای مقدمه طولانی، سعی کنید در همان ابتدای صحبت توجه مخاطب را به موضوع اصلی جلب کنید.

با استفاده از این روش، صحبت شما از حالت پراکنده خارج می‌شود.

مخاطب هم راحت‌تر متوجه می‌شود چرا این نکته را مطرح کرده‌اید و چه ارتباطی با موضوع اصلی دارد.

البته قرار نیست برای تک‌تک جمله‌های خود دقیقاً از این ساختار استفاده کنید.

از این روش زمانی استفاده کنید که می‌خواهید یک ایده مهم را توضیح دهید یا مخاطب را متقاعد کنید.

برای تمرین، یک موضوع ساده انتخاب کنید.

مثلاً چرا باید مطالعه کنیم؟

بعد بدون آماده کردن متن کامل، چهار بخش را برای آن بنویسید:

نکته اصلی چیست؟

دلیل من چیست؟

چه مثالی می‌توانم بزنم؟

نتیجه‌ای که می‌خواهم مخاطب بگیرد چیست؟

بعد با استفاده از همین چهار بخش، دو دقیقه صحبت کنید.

اگر این تمرین را مرتب انجام دهید، به مرور در گفتگوهای روزمره هم راحت‌تر می‌توانید افکار خودتان را منظم بیان کنید.

۴. قبل و بعد از جمله مهم مکث کنید

مکث یکی از ساده‌ترین تکنیک‌های فن بیان است، اما بسیاری از افراد از آن استفاده نمی‌کنند.

وقتی مضطرب هستیم، معمولاً سرعت صحبت کردنمان بیشتر می‌شود.

جمله‌ها پشت سر هم می‌آیند و تقریباً هیچ فضای خالی بین آنها باقی نمی‌ماند.

در چنین شرایطی حتی اگر محتوای خوبی داشته باشیم، بخشی از اثرگذاری صحبت ما از بین می‌رود.

برایان تریسی در آموزش‌های خود درباره سخنرانی، روی اهمیت استفاده از مکث و سکوت تأکید دارد.

مکث به مخاطب فرصت می‌دهد چیزی را که گفته‌اید دریافت کند.

از طرف دیگر، باعث می‌شود جمله مهم شما بیشتر دیده و شنیده شود.

فرض کنید می‌خواهید این جمله را بیان کنید:

بزرگ‌ترین مشکل شما در سخنرانی، ندانستن نیست؛ تمرین نکردن است.

اگر این جمله را بدون مکث بگویید، احتمال دارد بخش مهم آن در میان کلمات دیگر گم شود.

اما اگر آن را با مکث اجرا کنید، اثر متفاوتی خواهد داشت:

بزرگ‌ترین مشکل شما در سخنرانی…

مکث.

ندانستن نیست.

مکث.

تمرین نکردن است.

مکث به این جمله وزن بیشتری می‌دهد.

مخاطب فرصت پیدا می‌کند بخش اول را دریافت کند و سپس منتظر ادامه صحبت بماند.

یکی از کاربردهای مهم مکث، قبل از بیان یک جمله مهم است.

مثلاً می‌توانید بگویید:

اما یک نکته مهم وجود دارد…

مکث.

شما قرار نیست سخنرانی خودتان را حفظ کنید.

مکث.

قرار است آن‌قدر آن را تمرین کنید تا بتوانید طبیعی بیانش کنید.

در اینجا سکوت بخشی از پیام شماست.

برای استفاده بهتر از مکث، لازم نیست بعد از هر جمله سکوت طولانی داشته باشید.

اگر بیش از حد مکث کنید، صحبت شما مصنوعی می‌شود.

هدف این است که مکث را در نقاط مهم قرار دهید.

به‌خصوص در این موقعیت‌ها:

• قبل از یک جمله مهم
• بعد از یک جمله مهم
• بعد از پرسیدن سؤال
• بعد از پایان یک داستان
• قبل از اعلام نتیجه
• هنگام تغییر از یک بخش سخنرانی به بخش دیگر

یک تمرین ساده انجام دهید.

یک پاراگراف کوتاه انتخاب کنید و آن را با صدای بلند بخوانید.

حالا سه جمله مهم آن را مشخص کنید.

بار دوم متن را بخوانید و قبل و بعد از هر جمله مهم مکث کنید.

صدای خودتان را ضبط کنید.

بعد به فایل گوش دهید.

احتمالاً متوجه می‌شوید بعضی جمله‌ها با همین تغییر ساده، برجسته‌تر شده‌اند.

یک نکته دیگر هم وجود دارد.

وقتی مکث می‌کنید، لازم نیست نگاهتان را پایین بیندازید یا دستپاچه شوید.

بدن خود را آرام نگه دارید و با اعتمادبه‌نفس مکث کنید.

این کار باعث می‌شود سکوت شما بخشی طبیعی از صحبت به نظر برسد.

پس اگر احساس می‌کنید هنگام صحبت کردن خیلی سریع جلو می‌روید، همیشه لازم نیست کلمات بیشتری یاد بگیرید.

گاهی کافی است بین کلمات مهم، کمی فضا ایجاد کنید.

۵. سخنرانی را با صدای بلند تمرین کنید

یکی از مهم‌ترین بخش‌های آموزش فن بیان و سخنرانی، تمرین است.

اما منظور از تمرین، فقط نگاه کردن به متن و خواندن آن در ذهن نیست.

اگر قرار است مقابل مخاطب صحبت کنید، باید صحبت کردن را هم تمرین کنید.

برایان تریسی بارها بر اهمیت تمرین در آماده شدن برای سخنرانی تأکید کرده است.

دلیلش هم ساده است.

وقتی یک متن را در ذهن خودتان مرور می‌کنید، همه چیز ممکن است عالی به نظر برسد.

اما وقتی همان متن را با صدای بلند بیان می‌کنید، مشکلات واقعی خودشان را نشان می‌دهند.

ممکن است متوجه شوید یک جمله خیلی طولانی است.

یا در یک بخش کلمه مناسبی پیدا نمی‌کنید.

شاید متوجه شوید مقدمه بیش از حد طولانی شده است.

حتی ممکن است بفهمید چیزی که روی کاغذ جذاب به نظر می‌رسید، هنگام گفتن اصلاً جذاب نیست.

به همین دلیل من پیشنهاد می‌کنم برای تمرین سخنرانی، فقط به مطالعه متن اکتفا نکنید.

بلکه واقعاً بایستید و صحبت کنید.

یک روش کاربردی برای تمرین این است:

ابتدا موضوع سخنرانی را مشخص کنید.

بعد سه نکته اصلی خودتان را روی یک کاغذ بنویسید.

حالا متن را کنار بگذارید و تلاش کنید با استفاده از همان سه نکته صحبت کنید.

اگر گوشی در دسترس دارید، دوربین را روشن کنید و از خودتان فیلم بگیرید.

لازم نیست اولین اجرا عالی باشد.

اتفاقاً قرار نیست عالی باشد.

هدف این است که ایرادهای خودتان را پیدا کنید.

بعد از پایان تمرین، فیلم را ببینید و فقط سه مورد را بررسی کنید:

• کجا صحبت من نامنظم شد؟
• کجا بیش از حد سریع صحبت کردم؟
• کدام بخش صحبت من جذاب‌تر بود؟

دوباره تمرین کنید.

این بار فقط روی همان سه مورد تمرکز کنید.

مثلاً اگر متوجه شدید مقدمه شما بیش از حد طولانی است، آن را کوتاه کنید.

اگر دیدید در بعضی بخش‌ها سرعت صحبتتان زیاد می‌شود، همان بخش را دوباره تمرین کنید.

اگر متوجه شدید پایان سخنرانی ضعیف است، پایان جدیدی برای آن طراحی کنید.

این روش باعث می‌شود هر بار که تمرین می‌کنید، یک قدم بهتر شوید.

یک تمرین دیگر هم می‌توانید انجام دهید.

یک موضوع ساده انتخاب کنید و برای خودتان زمان مشخصی در نظر بگیرید.

مثلاً سه دقیقه.

حالا بدون خواندن متن، درباره آن موضوع صحبت کنید.

اگر وسط صحبت یادتان رفت چه می‌خواستید بگویید، متوقف نشوید.

از آخرین نکته‌ای که به یاد دارید ادامه دهید.

بعد فیلم را بررسی کنید.

در اجرای بعدی تلاش کنید همان موضوع را منظم‌تر، کوتاه‌تر و واضح‌تر بیان کنید.

این تمرین به شما کمک می‌کند به جای وابستگی به متن، به ایده‌های اصلی مسلط شوید.

نکته مهم دیگری که از این روش می‌توانید یاد بگیرید این است که تمرین نباید فقط قبل از یک سخنرانی مهم انجام شود.

اگر می‌خواهید مهارت سخنرانی شما واقعاً پیشرفت کند، باید صحبت کردن را به یک تمرین همیشگی تبدیل کنید.

هر روز یک موضوع ساده انتخاب کنید و چند دقیقه درباره آن صحبت کنید.

صدای خودتان را ضبط کنید.

اشتباه‌ها را پیدا کنید.

دوباره اجرا کنید.

به مرور، چیزی که در ابتدا یک تمرین سخت به نظر می‌رسید، به یک مهارت طبیعی تبدیل می‌شود.

در نهایت، هدف از تمرین این نیست که یک سخنرانی را کلمه‌به‌کلمه حفظ کنید.

هدف این است که آن‌قدر روی موضوع و ساختار صحبت خود مسلط شوید که بتوانید با آرامش و طبیعی صحبت کنید.

بیشتر بخوانید : ۱۰ قانون آداب معاشرت | چگونه باکلاس‌تر و محترمانه‌تر به نظر برسیم؟

تمرین نهایی: سخنرانی پنج دقیقه‌ای

حالا وقت آن است که این پنج تکنیک فن بیان را در یک تمرین واقعی اجرا کنید.

یک موضوع ساده و آشنا انتخاب کنید؛ موضوعی که درباره آن تجربه یا اطلاعات کافی دارید.

مثلاً:

• چرا باید مطالعه کنیم؟
• چطور اعتمادبه‌نفس بیشتری داشته باشیم؟
• چرا ورزش کردن مهم است؟
• چطور بهتر نه بگوییم؟
• چگونه عادت‌های خوب بسازیم؟

حالا این مراحل را انجام دهید:

مرحله اول

سه نکته اصلی که می‌خواهید درباره موضوع بگویید، روی یک کاغذ بنویسید.

مرحله دوم

یک سؤال جذاب برای شروع صحبت طراحی کنید؛ سؤالی که ذهن مخاطب را درگیر کند.

مرحله سوم

برای هر نکته اصلی، یک دلیل و یک مثال آماده کنید.

مرحله چهارم

در متن یا نکات خود، جمله‌هایی را که اهمیت بیشتری دارند مشخص کنید و تصمیم بگیرید قبل یا بعد از آنها مکث کنید.

مرحله پنجم

گوشی خود را روبه‌رویتان قرار دهید و یک سخنرانی سه تا پنج دقیقه‌ای ضبط کنید.

در زمان اجرا به متن نگاه نکنید. فقط از همان سه نکته اصلی کمک بگیرید.

بعد از پایان صحبت، فیلم خودتان را ببینید و این موارد را بررسی کنید:

• آیا صحبت من سه نکته اصلی مشخص داشت؟
• آیا شروع صحبت با یک سؤال جذاب بود؟
• آیا برای توضیح نکات از دلیل و مثال استفاده کردم؟
• آیا در بخش‌های مهم مکث کردم؟
• آیا بدون وابستگی به متن توانستم صحبت کنم؟

در اجرای بعدی فقط روی ایرادهایی که پیدا کردید تمرکز کنید.

این تمرین را چند بار تکرار کنید. هدف این نیست که از همان اجرای اول عالی صحبت کنید؛ هدف این است که هر بار یک بخش از فن بیان و مهارت سخنرانی خودتان را بهتر کنید.

به امید سخنور شدن شما (سینا آذرنیا)