چگونه سخنرانی خود را طراحی کنیم؟ | چک لیست نوشتن سخنرانی در 1 ساعت

چند ساعت مانده به آغاز یکی از مشهورترين سخنراني های دکتر علی شريعتی، او در اتاقی کوچک پشت صحنه نشسته بود و برگه هایش را آرام مرتب می کرد. کسی نمی دانست که سالها قبل از آن که کلمات او بر منبر و در ميان جمعيت جاری شود، شريعتی هر سخنراني را با يک روند منظم و حساب شده طراحی می کرد؛ ابتدا موضوع و هدف را می نوشت، بعد مخاطبان و مسير ذهنی که بايد طی کنند را مشخص می کرد، سپس محتوا را بخش بندی می کرد و آغاز، ميانه و پايان را مثل يک نقشه روشن پيش روی خود می گذاشت. بسياری گمان می کردند شور سخن گفتن او فقط از احساس و هيجان می آيد، اما حقيقت اين بود که پشت هر جمله و هر مکث، يک چک ليست دقيق وجود داشت که او را از اضطراب، پراکندگی و سردرگمی نجات می داد.

اين همان نقطه ای است که بسياری از سخنرانان امروز آن را ناديده می گيرند؛ در حالی که موفقيت يک سخنراني نه در لحظه اجرا، بلکه در مرحله آماده سازی رقم می خورد. اگر سخنراني بدون انتخاب درست موضوع، هدف روشن، شناخت مخاطب، طراحی محتوا، ساخت اسلايد حرفه ای، تمرين صدا و لحن، هماهنگی زبان بدن، انتخاب لباس مناسب و اجرای شبيه ساز آماده شود، نتيجه آن سخنرانی ای است که نه خود سخنران از آن راضی است و نه مخاطب.

در اين مقاله قدم به قدم همان چک ليستی را مرور می کنيم که يک سخنرانی را از حالت پراکنده و اتفاقی به يک اجراي حساب شده، روشن و اثرگذار تبديل می کند؛ از بخش تعيين موضوع، هدف و مخاطب، تا طراحی محتوای آغاز تا پايان، ساخت اسلايدها، تمرين صدا و لحن، آماده سازی زبان بدن، انتخاب لباس مناسب و در نهايت اجرای تمرينی در حالت شبيه ساز. اگر می خواهی سخنرانی تو مانند سخنرانان بزرگ، مطمئن، منسجم و تاثيرگذار باشد، اين مقدمه فقط آغاز راه است و ادامه آن در خطوط پيش رو منتظر توست.

هدیه برنامه فن بیان📢

دانلود رایگان به جای پرداخت ۵۰۰ هزار تومان!

تعیین موضوع، اهداف، ماموریت، مخاطبان هدف و خط سفر سخنرانی

انتخاب موضوع سخنرانی را انجام دهید و برای این کار تمام موضوعاتی را که در ذهن دارید بدون وسواس روی کاغذ بیاورید و سپس با نمره‌گذاری بر اساس علاقه خود، علاقه مخاطب و نیاز واقعی مخاطب، موضوعی را که بیشترین امتیاز را دارد برگزینید؛ مثلا اگر میان موضوعات مدیریت ترس، تقویت بیان و شروع سخنرانی، موضوع شروع بیشترین امتیاز را بگیرد همان انتخاب می‌شود.
هدف نتیجه‌ای سخنرانی را مشخص کنید و برای این کار دقیقاً بنویسید که مخاطب پس از پایان سخنرانی چه چیزی را باید بداند یا چه رفتاری را باید انجام دهد و جمله‌ای کوتاه و روشن برای آن بسازید؛ مثلا هدف این باشد که مخاطب بتواند در ابتدای سخنرانی بدون لرزش صدا جمله اول را بیان کند.
ماموریت سخنرانی را تعریف کنید و برای این کار بنویسید چرا این سخنرانی باید انجام شود، چه خلائی را پر می‌کند و چه فایده‌ای برای مخاطب دارد و آن را در یک جمله کاربردی خلاصه کنید؛ مثلا ماموریت این باشد که مخاطب باور کند شروع سخنرانی مهارتی یادگرفتنی است نه یک ویژگی ذاتی.
مخاطبان هدف را شناسایی کنید و برای این کار سن، جنسیت، سطح تجربه، دغدغه‌ها، انگیزه‌ها، ترس‌ها، انتظارات و دلیل حضور آنان را مشخص کنید تا مثال‌ها، لحن و نمونه‌ها دقیق انتخاب شود؛ مثلا مخاطبان افرادی باشند که اولین ارائه کاری خود را پیش رو دارند.
نیاز اصلی مخاطب را استخراج کنید و برای این کار با طرح چند سوال مانند چرا این موضوع برای او مهم است یا اگر این مهارت را نداشته باشد چه پیامدی دارد، نیاز واقعی را تشخیص دهید؛ مثلا مخاطب می‌ترسد در آغاز سخنرانی فراموشی کند و همین نیاز جهت محتوا را تعیین می‌کند.
وعده سخنرانی را بنویسید و برای این کار خروجی ملموس و قابل لمس را در قالب یک جمله ساده بیان کنید تا مخاطب دلیل ادامه دادن را بداند؛ مثلا وعده این باشد که تا پایان سخنرانی سه مدل شروع قابل اجرا یاد می‌گیرد.
چراهای پنهان مخاطب را مشخص کنید و برای این کار انگیزه‌های ناخودآگاه مانند ترس از قضاوت، نگرانی از اشتباه، نیاز به دیده شدن یا نیاز به مقبولیت را یادداشت کنید تا پیام‌ها دقیق‌تر تنظیم شود؛ مثلا مخاطب بیشتر از اشتباه کردن در جمله اول هراس دارد.
انتظارات احتمالی مخاطب را پیش‌بینی کنید و برای این کار بنویسید او چه چیزی را انتظار دارد و چه چیزی را نمی‌خواهد بشنود تا از ناامیدی یا دل‌زدگی جلوگیری شود؛ مثلا مخاطب نمی‌خواهد توصیه‌های کلی و تکراری بشنود بلکه دنبال روش عملی است.
خط سفر سخنرانی را ترسیم کنید و برای این کار نقطه شروع ذهنی مخاطب، نقطه اوج احساسی و نقطه پایانی مطلوب را مشخص کنید تا مسیر انتقال روشن باشد؛ مثلا مخاطب در آغاز مضطرب است، در میانه احساس توانستن می‌کند و در پایان آماده اجرا می‌شود.
لحن مناسب برای این گروه مخاطب را تعیین کنید و برای این کار تصمیم بگیرید که سخنرانی باید صمیمی، رسمی، انگیزشی، آموزشی یا ترکیبی باشد و آن را مطابق با سطح مخاطب انتخاب کنید؛ مثلا لحن آموزشی همراه با اطمینان‌بخشی برای افراد کم‌تجربه مناسب‌تر است.
دامنه و مرزهای موضوع را مشخص کنید و برای این کار تعیین کنید چه چیزهایی باید گفته شود و چه چیزهایی خارج از موضوع است تا محتوا پراکنده نشود؛ مثلا تمرکز فقط بر جمله آغاز باشد و وارد موضوع زبان بدن نشوید.

طراحی محتوای سخنرانی از شروع تا پایان

قلاب آغاز سخنرانی را طراحی کنید و برای این کار یکی از روش های پرسش چالش برانگیز، آمار جالب، داستان کوتاه یا موقعیت فرضی را انتخاب کنید تا توجه مخاطب در همان چند ثانیه اول جلب شود؛ مثلا سخنرانی با جمله تصور کن فقط پنج ثانیه فرصت داری تا مخاطب تو را جدی بگیرد آغاز شود.
معرفی کوتاه و بدون حاشیه را آماده کنید و برای این کار نام، دلیل حضور و ارتباط خود با موضوع را در یک جمله ساده بیان کنید تا شروع روان باشد؛ مثلا گفته شود من اینجا هستم چون سالها با شروع سخت سخنرانی دست و پنجه نرم کردم.
سه پیام اصلی سخنرانی را تعیین کنید و برای این کار تمام نکات ذهنی را روی کاغذ بریزید و سپس آنها را در سه دسته ساده و قابل یادسپاری تقسیم کنید تا ساختار ذهنی مخاطب منسجم شود؛ مثلا سه پیام شامل شروع مطمئن، انتقال روان و پایان تاثیرگذار باشد.
برای هر پیام یک مثال واقعی بنویسید و برای این کار تجربه شخصی، نمونه شغلی یا سناریوی ساده انتخاب کنید تا پیام قابل لمس شود؛ مثلا برای پیام شروع مطمئن داستان اولین ارائه کاری تعریف شود.
برای هر پیام یک داستان کوتاه طراحی کنید و برای این کار یک روایت یک دقیقه ای بنویسید تا احساس مخاطب درگیر شود و پیام در ذهن بماند؛ مثلا روایت فردی که فقط با جمله آغاز مناسب واکنش مثبت جمع را گرفت.
برای هر پیام یک تمرین عملی تعریف کنید و برای این کار فعالیتی کوتاه طراحی کنید که مخاطب بتواند همان زمان یا بعد از سخنرانی انجام دهد تا پیام اجراپذیر شود؛ مثلا تمرین ضبط سه مدل شروع در یک دقیقه.
پل های انتقال میان بخش ها را بنویسید و برای این کار جملاتی طراحی کنید که مخاطب بدون حس بریدگی از یک بخش به بخش دیگر منتقل شود؛ مثلا بعد از توضیح شروع گفته شود حالا که شروع را ساختیم باید یاد بگیریم ادامه را بدون گیر پیش ببریم.
اوج احساسی سخنرانی را مشخص کنید و برای این کار نقطه ای در محتوا تعیین کنید که بیشترین تاثیر احساسی یا آگاهی را ایجاد کند تا ریتم سخنرانی کنترل شود؛ مثلا لحظه ای که مخاطب باور می کند شروع قابل تمرین است.
پایان سخنرانی را طراحی کنید و برای این کار خلاصه کوتاه، مرور پیام اصلی و تاکید دوباره بر فایده سخنرانی را در یک بخش جمع کنید تا اثرگذاری تثبیت شود؛ مثلا گفته شود امروز یاد گرفتیم جمله اول می تواند مسیر واکنش مخاطب را تغییر دهد.
دعوت به اقدام را آماده کنید و برای این کار یک دستور ساده، واضح و قابل انجام تعریف کنید تا مخاطب پس از پایان سخنرانی حرکت کند؛ مثلا خواسته شود تا امشب هر فرد سه شروع مختلف را مقابل دوربین اجرا کند.
پایان احساسی یا انگیزشی را انتخاب کنید و برای این کار تصمیم بگیرید سخنرانی با امید، آرامش، قدرت یا تصمیم تمام شود تا حس پایانی درست منتقل شود؛ مثلا پایان با جمله تو می توانی شروع متفاوتی بسازی ایجاد شود.
نسخه کوتاه شده سخنرانی را آماده کنید و برای این کار همان محتوا را به شکل خلاصه پنج دقیقه ای نیز بنویسید تا در صورت کاهش زمان یا مدیریت شرایط آماده باشید؛ مثلا نسخه فشرده شامل فقط قلاب، یک پیام و یک پایان باشد.

۴ اصل مهم سخنرانی

ساخت اسلایدهای حرفه ای بر اساس محتوای آماده شده

برای هر پیام اصلی فقط یک اسلاید طراحی کنید و برای این کار جمله یا کلمه کلیدی هر پیام را به شکلی بسیار کوتاه روی اسلاید بنویسید تا تمرکز مخاطب روی شما بماند؛ مثلا روی اسلاید فقط نوشته شود شروع قدرتمند.
از تصویر به جای متن استفاده کنید و برای این کار تصویری انتخاب کنید که مفهوم را به صورت غیرکلامی منتقل کند تا ذهن مخاطب درگیر شود و نیاز به خواندن کاهش پیدا کند؛ مثلا تصویر فردی که روبه‌روی جمع ایستاده برای پیام غلبه بر شروع سخت.
حداکثر تعداد اسلاید را تعیین کنید و برای این کار مدت زمان سخنرانی را تقسیم بر دو کنید تا تعداد اسلایدها زیاد نشود و مخاطب خسته نگردد؛ مثلا برای سخنرانی سی دقیقه ای پانزده اسلاید کافی است.
جملات اسلاید را کوتاه و بدون توضیح اضافی بنویسید و برای این کار عبارت های طولانی را حذف کنید و به جای پاراگراف ها از کلیدواژه ها استفاده کنید تا اسلاید نقش تقویت‌کننده داشته باشد نه جایگزین سخنران؛ مثلا به جای نوشتن شروع سخنرانی بسیار مهم است فقط نوشته شود شروع.
برای هر مثال یک اسلاید پشتیبان طراحی کنید و برای این کار عدد، جمله کوتاه یا تصویری مرتبط قرار دهید تا فهم مثال سریع تر شود؛ مثلا برای اشاره به پنج ثانیه طلایی شروع، اسلایدی با عدد پنج نمایش داده شود.
ریتم نمایش اسلایدها را با محتوای گفتار هماهنگ کنید و برای این کار مشخص کنید کدام بخش گفتار با کدام اسلاید همراه باشد تا حرکت تصویری با روایت همسو شود؛ مثلا اسلاید انتقال درست در لحظه تغییر پیام نمایش داده شود.
رنگ بندی اسلایدها را ساده و یکدست انتخاب کنید و برای این کار از دو رنگ اصلی و یک رنگ تاکید استفاده کنید تا ظاهر حرفه ای و بدون شلوغی باقی بماند؛ مثلا پس زمینه ساده و نوشته تیره با یک رنگ تاکیدی در کلمات کلیدی.
از فونت خوانا و اندازه مناسب استفاده کنید و برای این کار متنی که از سه متر فاصله قابل خواندن باشد انتخاب کنید تا حتی افراد عقب سالن نیز راحت ببینند؛ مثلا حداقل اندازه فونت عنوان سی و متن بیست.
یک اسلاید تمرینی پایانی طراحی کنید و برای این کار دستور عملی سخنرانی را روی اسلاید بنویسید تا مخاطب بلافاصله بفهمد چه کاری باید انجام دهد؛ مثلا نوشته شود سه شروع متفاوت را تا امشب ضبط کنید.
یک اسلاید معرفی کوتاه بدون رزومه طولانی بسازید و برای این کار فقط نام، زمینه تخصص و دلیل ارتباط شما با موضوع را ذکر کنید تا زمان شروع هدر نرود؛ مثلا نوشته شود آموزش فن بیان برای افرادی که شروع سختی دارند.
اسلایدهای اضطراری یا جایگزین تهیه کنید و برای این کار نسخه ای از محتوا را بدون نیاز به تصویر آماده نگه دارید تا در صورت خرابی تجهیزات دچار استرس نشوید؛ مثلا یک نسخه چاپی یا فایل متن روی گوشی.

تمرین صدا و لحن بر اساس محتوای سخنرانی

بلندی صدا را تنظیم کنید و برای این کار یک بخش از متن سخنرانی را با سه شدت صدای کم، متوسط و پر بخوانید تا بدانید در فضای اجرا کدام دامنه شنیده می شود و سپس شدت مناسب را انتخاب کنید؛ مثلا جمله آغاز سخنرانی را با سه حجم مختلف اجرا کنید تا بهترین حالت مشخص شود.
واضح خوانی و ادای کلمات را تمرین کنید و برای این کار یک پاراگراف را آهسته بخوانید و روی پایان صحیح واژه ها تمرکز کنید تا کلمات بریده یا نامفهوم نشوند؛ مثلا جمله اصلی را طوری بخوانید که شنونده بدون دیدن لب ها آن را درک کند.
ریتم گفتار را کنترل کنید و برای این کار بخش های مهم را کمی آهسته تر و بخش های توضیحی را سریع تر بخوانید تا تاکید طبیعی ایجاد شود؛ مثلا جمله کلیدی را با سرعت کمتر و مکث کوتاه پیش و پس از آن بیان کنید.
تنوع لحن را تمرین کنید و برای این کار یک جمله را با حالت اطمینان، تعجب، هشدار و هیجان بخوانید تا انعطاف لحن در سخنرانی شکل بگیرد؛ مثلا جمله پنج ثانيه اول سرنوشت تو را تغيير مي دهد را با چهار حالت احساسي اجرا کنید.
مکث های تاثیرگذار را مشخص کنید و برای این کار متن را مرور کنید و پیش از جمله های مهم علامت مکث بگذارید تا شنونده فرصت پردازش پیدا کند؛ مثلا بعد از عبارت تصور کن مکث کوتاه قرار دهید.
تنفس دیافراگمی را تمرین کنید و برای این کار در حالت ایستاده نفس را از شکم بکشید و همزمان یک جمله را بدون قطع شدن بیان کنید تا کنترل نفس هنگام سخنرانی افزایش یابد؛ مثلا پاراگراف آغاز را با یک دم و بازدم طولانی بخوانید.
کاهش لرزش صدا را تمرین کنید و برای این کار پیش از بیان جمله اول چند بار بازدم آرام انجام دهید تا تنش صوتی کاهش پیدا کند؛ مثلا درست قبل از شروع سخنرانی سه بازدم آرام انجام دهید و سپس جمله آغاز را ادا کنید.
گرم کردن صوتی قبل از سخنرانی را انجام دهید و برای این کار دهان، زبان و فک را با چند حرکت ساده آماده کنید تا ادای کلمات روان تر شود؛ مثلا سه بار واژه های با صامت های مختلف را پشت سر هم تمرین کنید.
جملات اوج احساسی را با لحن مناسب تمرین کنید و برای این کار بخش هایی را که باید تاثیر بیشتری بگذارند مشخص کرده و آنها را با انرژی بالاتر اجرا کنید؛ مثلا جمله تو می توانی شروع متفاوتی بسازی را با لحن قوی تر بخوانید.
حذف یکنواختی صدا را تمرین کنید و برای این کار ارتفاع صدا را در طول چند جمله بالا و پایین کنید تا سخنرانی بی حال و خطی نشود؛ مثلا سه جمله پشت سر هم را با سه ارتفاع متفاوت اجرا کنید.
تمرین ضبط صدا و بازشنیدن انجام دهید و برای این کار فایل صوتی تمرین خود را گوش کنید و مواردی مثل تندی بیش از حد، کشیدگی بی دلیل یا تکرار واژه ها را علامت بزنید تا اصلاح شود؛ مثلا متوجه شوید جمله آغاز بیش از حد سریع گفته شده است.
هماهنگی لحن با محتوا را بررسی کنید و برای این کار ببینید پیام های آموزشی، احساسی یا هشداردهنده با لحن مناسب خود اجرا شده اند یا نه تا تضاد ناخواسته ایجاد نشود؛ مثلا بخش تمرینی با لحن دستوری ملایم و تشویقی بیان شود.

تمرین حالت ها و ژست های زبان بدن بر اساس محتوای سخنرانی

ایستادن پایه را تمرین کنید و برای این کار پاها را به اندازه عرض شانه قرار دهید و وزن بدن را برابر تقسیم کنید تا حالت ایستادن مطمئن و متعادل باشد و سپس جمله آغاز سخنرانی را در همین وضعیت اجرا کنید؛ مثلا در زمان معرفی خود بدون تکیه دادن یا جابه جایی اضافی بایستید.
ورود به صحنه را تمرین کنید و برای این کار سه قدم آرام و مستقیم بردارید و سپس مکث کوتاه انجام دهید تا نگاه ها را جمع کنید و بعد جمله اول را بیان کنید؛ مثلا هنگام ورود بدون عجله وارد شوید و پس از ایستادن شروع کنید.
تماس چشمی را تقویت کنید و برای این کار جملات مختلف را رو به نقاط متفاوت فرضی اجرا کنید تا حس ارتباط با جمع ایجاد شود و سپس میان بخش های سخنرانی تماس چشمی را پخش کنید؛ مثلا هنگام گفتن پیام اول به سمت راست سالن نگاه کنید و هنگام پیام دوم به سمت مرکز.
ژست های دست را هماهنگ با پیام تمرین کنید و برای این کار دست ها را نه بی حرکت و نه بیش از حد فعال نگه دارید و ژست هایی ساده و قابل فهم انتخاب کنید تا تاکید طبیعی ایجاد شود؛ مثلا هنگام گفتن سه بخش اصلی دست خود را در سه مرحله کوتاه بالا بیاورید.
حذف حرکات عصبی را تمرین کنید و برای این کار با ضبط و بازبینی متوجه رفتارهایی مثل بازی با انگشتان، قدم زدن بی دلیل یا تکان مداوم شوید و آنها را آگاهانه حذف کنید؛ مثلا اگر هنگام صحبت کف دست ها را به هم می مالید به جای آن دست ها را کنار بدن رها کنید.
لبخند آغاز را تثبیت کنید و برای این کار قبل از بیان جمله اول لبخند کوتاه و طبیعی بزنید تا فضای پذیرش و صمیمیت ایجاد شود و سپس پیام نخست را اجرا کنید؛ مثلا با لبخند آرام بگویید امروز می خواهیم شروع سخنرانی را آسان کنیم.
هماهنگی بدن با ریتم گفتار را تمرین کنید و برای این کار هنگام بیان بخش های مهم کمی به جلو متمایل شوید و هنگام توضیحات طولی در حالت خنثی بمانید تا تاکید طبیعی برقرار شود؛ مثلا در لحظه گفتن جمله کلیدی بدن کمی به سمت مخاطب نزدیک شود.
استفاده از فضای صحنه را تمرین کنید و برای این کار در سه نقطه مختلف بایستید و هر پیام را در یک نقطه اجرا کنید تا تنوع بصری و تمرکز مخاطب بیشتر شود؛ مثلا پیام اول در سمت چپ، پیام دوم در مرکز و پیام سوم در سمت راست اجرا شود.
ژست های تاییدی و اطمینان بخش را تمرین کنید و برای این کار زمانی که نکته ای را تثبیت می کنید از حرکت های کوتاه سر یا دست برای تایید استفاده کنید تا پیام پذیرفتنی تر شود؛ مثلا هنگام گفتن تو مي تواني اين شروع را بسازي با تکان آرام سر همراه شود.
هماهنگی زبان بدن با لحن را بررسی کنید و برای این کار بخش های احساسی را با چهره متناسب، بخش های آموزشی را با حالت خنثی و بخش های انگیزشی را با انرژی بدنی بیشتر اجرا کنید تا تضاد ناخواسته به وجود نیاید؛ مثلا هنگام بیان داستان کوتاه شروع سخت، چهره کمی همراه با همدلی باشد.
قدرت سکون را تمرین کنید و برای این کار پس از بیان بخش های مهم بدن را بدون حرکت اضافی نگه دارید تا اثر جمله بیشتر شود و سپس ادامه دهید؛ مثلا بعد از جمله پنج ثانيه اول سرنوشت را تغيير مي دهد مکث همراه با سکون انجام شود.
تمرین ضبط تصویری انجام دهید و برای این کار اجرای خود را فیلم بگیرید و رفتارهایی مثل بیقراری، بسته بودن دست ها یا نبود ارتباط چشمی را یادداشت کنید تا برای بار بعد اصلاح شود؛ مثلا متوجه شوید هنگام بیان مثال به زمین نگاه کرده اید و آن را اصلاح کنید.
هماهنگی بدن با اسلاید را تمرین کنید و برای این کار هنگام نمایش اسلاید از ایستادن کنار صفحه استفاده کنید تا متن یا تصویر را نپوشانید و در لحظه مناسب نگاه مخاطب را از اسلاید به خود بازگردانید؛ مثلا پس از اشاره کوتاه به اسلاید دوباره به مخاطب نگاه کنید.

انتخاب لباس سخنرانی

لباس متناسب با نوع رویداد را انتخاب کنید و برای این کار نوع برنامه را از نظر رسمی یا نیمه رسمی یا آموزشی مشخص کنید و لباسی هماهنگ با سطح رسمیت انتخاب کنید تا ظاهر شما با فضای ذهنی مخاطب تناسب داشته باشد؛ مثلا برای سخنرانی آموزشی در سازمان، پوشش رسمی اما ساده انتخاب شود.
رنگ لباس را با پیام سخنرانی هماهنگ کنید و برای این کار رنگ هایی را برگزینید که با حس مورد نظر شما سازگار باشد و از رنگ های بسیار تند یا حواس پرت کن دوری کنید تا تمرکز مخاطب حفظ شود؛ مثلا برای سخنرانی درباره اعتماد به نفس از رنگ های آرام اما مطمئن استفاده شود.
لباسی انتخاب کنید که حرکت بدن را محدود نکند و برای این کار هنگام پوشیدن لباس چند بار دست ها را بالا ببرید، قدم بزنید و نفس عمیق بکشید تا مطمئن شوید ژست های شما آزاد و طبیعی می ماند؛ مثلا کت بسیار تنگ انتخاب نشود تا حرکت دست هنگام تاکید دچار مشکل نشود.
کفش مناسبِ ایستادن طولانی انتخاب کنید و برای این کار کفشی بپوشید که پا را خسته نکند تا در طول سخنرانی تعادل و انرژی حفظ شود؛ مثلا کفش نو و سفت که هنوز جا باز نکرده مناسب نیست.
لباسی انتخاب کنید که صدای اضافه تولید نکند و برای این کار از پوششی که با حرکت بدن خش خش، جیرجیر یا برخورد دکمه و زیورآلات ایجاد صدا می کند دوری کنید تا میکروفن دچار نویز نشود؛ مثلا زیورآلات آویزان کنار میکروفن استفاده نشود.
لباس را از نظر نور و دوربین بررسی کنید و برای این کار اگر ضبط یا پخش تصویری وجود دارد لباسی انتخاب کنید که در نور صحنه براق یا محو نشود تا تصویر طبیعی و حرفه ای دیده شوید؛ مثلا لباس با طرح های ریز و شلوغ زیر نور سالن چشمک زن به نظر نرسد.
پوشش جایگزین همراه داشته باشید و برای این کار یک لباس دوم هماهنگ آماده کنید تا اگر حادثه ای مانند لک، پارگی یا تعریق بیش از حد رخ داد بتوانید سریع جایگزین کنید؛ مثلا یک پیراهن اضافه در کیف باشد.
لباس را قبل از روز سخنرانی امتحان کنید و برای این کار آن را پوشیده و متن سخنرانی را چند دقیقه اجرا کنید تا راحتی، ظاهر و هماهنگی با بدن بررسی شود؛ مثلا هنگام تمرین متوجه شوید آستین بیش از حد بالا می رود و آن را اصلاح کنید.
از استفاده از عطر بسیار تند خودداری کنید و برای این کار عطری ملایم انتخاب کنید تا برای مخاطبان حساس یا افراد نزدیک به جایگاه سخنرانی ایجاد مزاحمت نکند؛ مثلا رایحه بسیار قوی ممکن است تمرکز مخاطب را مختل کند.
ترکیب ساده و بدون شلوغی انتخاب کنید و برای این کار از طرح های بسیار پیچیده، نوشته دار یا نمادهای نامرتبط دوری کنید تا پیام شما تحت تاثیر ظاهر قرار نگیرد؛ مثلا پیراهن ساده با یک رنگ متعادل انتخاب شود.
لباس هماهنگ با سن و جایگاه حرفه ای برگزینید و برای این کار توجه کنید مخاطب شما شما را چگونه می بیند و لباسی انتخاب کنید که تصویر حرفه ای و قابل اعتماد ایجاد کند؛ مثلا سخنران جوان با پوشش بیش از حد رسمی ممکن است مصنوعی به نظر برسد.
لباسی انتخاب کنید که احساس خوبی در شما ایجاد کند و برای این کار لباسی بپوشید که با آن احساس اطمینان، آرامش و کنترل بیشتری دارید تا این حس در رفتار و صدا منعکس شود؛ مثلا لباسی که قبلا در آن تجربه موفق سخنرانی داشته اید.

تمرین سخنرانی در حالت شبیه ساز با اسلاید و لباس مقابل حداقل دو نفر

اجرای کامل سخنرانی را با لباس اصلی تمرین کنید و برای این کار همان لباسی را که در روز اجرا می‌پوشید همراه با کفش و اکسسوری ها بپوشید و متن را از ابتدا تا پایان اجرا کنید تا احساس واقعی، راحتی و هماهنگی بدن با پوشش بررسی شود؛ مثلا هنگام اجرای تمرینی متوجه شوید آستین مانع حرکت دست در زمان تاکید می شود.
اسلایدها را همراه با گفتار واقعی اجرا کنید و برای این کار اسلایدها را دقیقاً در لحظه هایی که در متن مشخص کرده اید تغییر دهید تا هماهنگی گفتار و تصویر تثبیت شود و سردرگمی در اجرا پیش نیاید؛ مثلا هنگام ورود به پیام دوم اسلاید مرتبط همزمان نمایش داده شود.
حداقل دو نفر تماشاگر واقعی انتخاب کنید و برای این کار از افراد قابل اعتماد اما بدون تعارف بخواهید سخنرانی را تماشا کنند تا واکنش طبیعی و صادقانه دریافت کنید؛ مثلا دو نفر از همکاران که تجربه ارائه دارند می توانند مخاطب تمرینی خوبی باشند.
بازخورد مشخص و مکتوب از تماشاگران بگیرید و برای این کار از آنها بخواهید سه مورد قوت و سه مورد نیازمند اصلاح را یادداشت کنند تا بازخورد دقیق و قابل استفاده داشته باشید؛ مثلا تماشاگر بنویسد شروع قوی بود اما ریتم در میانه یکنواخت شد.
زمان سنجی دقیق سخنرانی را انجام دهید و برای این کار از کرونومتر استفاده کنید و ببینید هر بخش چقدر طول می کشد تا اگر زمانی زیاد یا کم بود تنظیم شود؛ مثلا متوجه شوید بخش آغاز به جای دو دقیقه پنج دقیقه زمان گرفته است.
مدیریت خطا را در تمرین شبیه سازی کنید و برای این کار عمداً یک مکث، اشتباه لفظی یا جاافتادگی ایجاد کنید و سپس روش بازگشت حرفه ای به متن را تمرین کنید تا در اجرای واقعی دچار استرس نشوید؛ مثلا بعد از فراموش کردن جمله با عبارت همانطور که می گفتم به مسیر بازگردید.
تمرین نگاه به مخاطبان مختلف انجام دهید و برای این کار هنگام اجرای تمرینی نگاه را میان راست، چپ، مرکز و عقب سالن فرضی توزیع کنید تا ارتباط چشمی در اجرا طبیعی شود؛ مثلا هنگام گفتن مثال نگاه خود را به سمت نفر دوم بچرخانید.
تمرین استفاده از تجهیزات را انجام دهید و برای این کار میکروفن دستی، یقه ای یا هدستی را تست کنید تا فاصله، حجم صدا و نحوه نگه داشتن آن در اجرا مشکل ایجاد نکند؛ مثلا متوجه شوید با حرکت دست میکروفن بیش از حد بالا می رود.
تمرین مدیریت فضای صحنه را اجرا کنید و برای این کار نقاط مختلف ایستادن را متناسب با بخش های سخنرانی انتخاب و اجرا کنید تا حرکت شما هدفمند و قابل کنترل باشد؛ مثلا پیام اول در سمت چپ، پیام دوم در مرکز و پیام سوم در سمت راست اجرا شود.
تمرین ضبط و تحلیل ویدئویی انجام دهید و برای این کار سخنرانی تمرینی را از زاویه روبه رو ضبط کنید و پس از تماشا رفتارهایی مثل بیقراری پا، افتادن دست ها یا نبود انرژی در پایان را یادداشت کنید؛ مثلا ببینید در زمان نتیجه گیری به پایین نگاه کرده اید.
اجرای تمرینی دوم را با اصلاحات انجام دهید و برای این کار تمام نکاتی را که از بازخورد، زمان سنجی و تحلیل ویدئو به دست آمده اصلاح کنید و سپس اجرای کامل دیگری داشته باشید تا پیشرفت تثبیت شود؛ مثلا بعد از کاهش سرعت در جمله کلیدی، تاثیرگذاری بهتر شود.
تمرین پایان‌بندی و دعوت به اقدام را جداگانه انجام دهید و برای این کار بخش پایانی را چند بار با لحن، انرژی و مکث مناسب اجرا کنید تا پایان سخنرانی محکم و قاطع تمام شود؛ مثلا جمله تا امشب سه شروع متفاوت را ضبط کنید را با لحن روشن و مستقیم بیان کنید.
اجرای تمرینی مقابل تماشاگر جدید انجام دهید و برای این کار یک یا دو نفر تازه وارد انتخاب کنید تا واکنش اولیه و بدون پیش زمینه دریافت کنید و مطمئن شوید سخنرانی برای ذهن ناآشنا نیز قابل فهم است؛ مثلا مخاطب جدید بگوید پیام ها واضح و قابل دنبال کردن بود.

جمع بندی طراحی سخنرانی

اکنون که تمام مراحل آماده سازی یک سخنرانی منظم را مرور کردیم، وقت آن رسیده است که این مسیر را از حالت دانستن به حالت انجام دادن تبدیل کنید. تجربه نشان داده است سخنرانی هایی که بر پایه الهام لحظه ای یا اتکا به بداهه آغاز می شوند، در بهترین حالت معمولی و فراموش شدنی هستند؛ اما سخنرانی هایی که با چک لیست مشخص، طراحی مرحله به مرحله، تمرین واقعی و آمادگی ذهنی و بدنی شکل می گیرند، همان هایی هستند که مخاطب را همراه می کنند، پیام را منتقل می کنند و اثر بلندمدت می گذارند. اگر می خواهید واکنش مخاطب پیش بینی پذیر باشد، اگر می خواهید آغازتان محکم، میانه تان روان و پایان تان ماندگار باشد، کافی است همین امروز اولین سخنرانی خود را با همین چک لیست سیستماتیک آماده کنید. نتیجه فقط یک اجرای بهتر نیست، بلکه تبدیل شدن به سخنرانی است که هر بار مطمئن تر، حرفه ای تر و تاثیرگذارتر دیده می شود.