خلاصه کتاب جان‌بخشیدن به اعداد اثر چیپ هیث | چطور با داده‌ها داستان‌سرایی کنیم؟

نکته چهارم: ساخت مدل‌های مقیاسی برای ارائه اعداد در قالب‌های ملموس

بسیاری از مخاطبان نمی‌توانند اعداد بزرگ را تصور کنند؛ بنابراین یکی از روش‌های پیشنهادی در کتاب این است که یک مدل یا مقیاس آشنا طراحی شود که عدد در قالب آن قابل تجسم باشد. این مدل، مانند نقشه یا الگو، به مخاطب کمک می‌کند جایگاه عدد را در ذهن خود بسازد.

روش اجرا:

۱. عدد موردنظر را در قالب یک واحد آشنا، مانند «درصد از یک کل»، «نسبت»، یا «بخش از یک تصویر کلی» قرار دهید.

۲. اگر ممکن است، آن عدد را به «واحدی قابل اندازه‌گیری یا دیدن» تبدیل کنید: مثلاً طول، حجم، زمان یا جمعیت.

۳. از استعاره‌هایی مانند «اگر…» استفاده کنید تا تصویر ذهنی کامل‌تری بسازید.

مثال:

به‌جای گفتن:

(۲۰ درصد دانش‌آموزان در مهارت خواندن دچار ضعف هستند.)

بگویید:

(اگر در یک کلاس ۳۰ نفره باشید، تقریباً ۶ نفرشان نمی‌توانند به‌درستی یک متن ساده را بخوانند.)

با این مقیاس‌سازی، مخاطب نه‌تنها عدد را می‌فهمد، بلکه آن را تجسم می‌کند و به‌راحتی به خاطر می‌سپارد.

نکته پنجم: استفاده از مقایسه‌های آشنا برای درک بهتر اعداد بزرگ

انسان‌ها بهتر می‌توانند چیزی را درک کنند که نسبت به یک چیز آشنا مقایسه شده باشد. این نکته از کتاب نشان می‌دهد که عددی که ممکن است به‌تنهایی غریبه یا غیرقابل درک باشد، اگر در کنار یک مفهوم آشنا قرار گیرد، بلافاصله ملموس‌تر می‌شود.

روش اجرا:

۱. عدد اصلی را با یک چیز ملموس و آشنا مقایسه کنید: شهرها، زمان‌های روزمره، طول عمر، حقوق ماهانه و…

۲. ترجیحاً از چیزهایی استفاده کنید که مخاطب قبلاً دیده یا تجربه کرده است.

۳. مقایسه باید هم دقیق باشد و هم اغراق نکند؛ تعادل منطقی ضروری است.

مثال:

به‌جای گفتن:

سرانه مصرف آب در این منطقه ۳۰۰ لیتر در روز است.

بگویید:

این یعنی هر نفر، روزانه به‌اندازه‌ی ۲ وان حمام پر، آب مصرف می‌کند.

در این مثال، مخاطب فوراً می‌تواند ابعاد عدد را در ذهن تجسم کند و اهمیت آن را بفهمد.

نکته ششم: استفاده از داستان‌ها برای انتقال بهتر مفاهیم عددی

اعداد، وقتی در دل یک روایت قرار می‌گیرند، نه‌تنها قابل‌درک‌تر، بلکه تأثیرگذارتر و به‌یادماندنی‌تر می‌شوند. داستان‌ها کمک می‌کنند عدد تبدیل به تجربه‌ای انسانی شود، و مخاطب هم بتواند آن را بشنود، احساس کند و در ذهن نگه دارد.

روش اجرا:

۱. عدد را به بخشی از یک روایت انسانی متصل کنید؛ یعنی آن را در یک داستان واقعی یا فرضی وارد کنید.

۲. عدد نباید در مرکز داستان باشد، بلکه باید بخشی از بافت ماجرا باشد که معنا را تقویت کند.

۳. با بیان جزئیات تصویری، شخصیت، موقعیت و احساسات، داستان را زنده کنید.

مثال:

عدد خشک:

سال گذشته بیش از ۳۰۰ هزار زن در جهان در اثر بارداری جان باختند.

در قالب داستان:

در یکی از بیمارستان‌های کوچک شرق آفریقا، زنی جوان به نام آیشا، در اتاق زایمان جان داد؛ او یکی از بیش از ۳۰۰ هزار مادری بود که سال گذشته، فقط به دلیل نبود مراقبت‌های اولیه جان‌شان را از دست دادند.

این روایت، عدد را زنده، عاطفی و به‌یادماندنی می‌کند و از آن یک ابزار متقاعدکننده می‌سازد، نه صرفاً یک داده آماری.

نکته هفتم: تبدیل اعداد به فرایندهای زمانی برای درک بهتر آن‌ها

یکی از تکنیک‌های خلاقانه در کتاب، تبدیل داده‌ها به زمان است. انسان‌ها با زمان، بهتر از عدد ارتباط برقرار می‌کنند، چون آن را زندگی می‌کنند. وقتی عددی را به بازه‌ای زمانی تبدیل کنید، مخاطب سریع‌تر می‌تواند آن را درک کرده و اهمیتش را بفهمد.

روش اجرا:

۱. عدد را به مقیاسی زمانی (ثانیه، دقیقه، ساعت، روز، سال) تبدیل کنید.

۲. این زمان را با یک فعالیت معمول زندگی مقایسه کنید تا بهتر قابل تصور شود.

۳. اجازه دهید مخاطب «آن زمان را حس کند»، نه فقط بشنود.

مثال:

به‌جای گفتن:

در هر سال، ۱.۲ میلیون نفر در تصادفات رانندگی کشته می‌شوند.

بگویید:

یعنی هر ۲۶ ثانیه، یک نفر در جاده‌های دنیا جانش را از دست می‌دهد. از وقتی این جمله را شروع کردید، یک نفر دیگر رفته است.

قدرت عدد در این مثال، با زمان به حرکت درمی‌آید و قابل درک‌تر می‌شود.

نکته هشتم: استفاده از استعاره‌ها و تشبیهات برای ملموس‌کردن اعداد

تشبیه‌ها، پلی هستند بین مفاهیم پیچیده و تجربیات ساده انسانی. وقتی یک عدد را به‌صورت استعاره یا تشبیه بیان می‌کنید، در ذهن مخاطب، بلافاصله تصویری مشخص ساخته می‌شود. این تصویر، همان چیزی است که فهم عدد را آسان و به‌یادماندنی می‌کند.

روش اجرا:

۱. عدد یا مفهوم عددی را با چیزی قابل لمس مقایسه کنید (مثلاً وزن، حجم، طول، جمعیت.)

۲. از عباراتی مثل «مثل اینکه…» یا «تقریباً برابر با…» استفاده کنید.

۳. سعی کنید تشبیه شما ساده و آشنا باشد.

مثال:

به‌جای گفتن:

این فایل ۴ ترابایت حجم دارد.

بگویید:

اگر این فایل را روی دی‌وی‌دی ذخیره کنیم، به‌اندازه‌ی یک قفسه کامل کتاب نیاز خواهیم داشت تا دیسک‌ها را بچینیم.

در اینجا، عدد به چیزی قابل‌دیدن و قابل مقایسه تبدیل شده است که بهتر در ذهن می‌ماند.

نکته نهم: استفاده از مقایسه‌های فرهنگی برای انتقال بهتر مفاهیم عددی

اعداد، زمانی بهتر درک می‌شوند که در بافت فرهنگی آشنا به مخاطب بیان شوند. در این تکنیک، عدد به چیزی مرتبط با تجربه‌ی فرهنگی، اجتماعی یا جغرافیایی مخاطب وصل می‌شود، تا درک آن طبیعی‌تر شود.

روش اجرا:

۱. ابتدا مخاطب خود را بشناسید (سن، موقعیت، پیش‌زمینه فرهنگی.)

۲. عدد موردنظر را با چیزی در زندگی آن مخاطب مقایسه کنید که برایش ملموس و آشناست.

۳. از اصطلاحات، نام‌ها یا مفاهیم بومی استفاده کنید.

مثال:

برای مخاطب ایرانی:

(اگر بخواهیم خسارت اقتصادی ناشی از این بحران را بسنجیم، باید بگوییم معادل کل بودجه آموزشی استان تهران برای یک سال از بین رفته)

برای مخاطب آمریکایی:

(این هزینه، تقریباً برابر با ساخت دو استادیوم فوتبال مثل AT&T Stadium در تگزاس است.)

مقایسه فرهنگی، عدد را وارد دنیای روزمره مخاطب می‌کند.

نکته دهم: استفاده از مقیاس‌های انسانی برای نمایش اعداد

آخرین نکته، درواقع جمع‌بندی عملی همه‌ی موارد قبلی است. وقتی اعداد بزرگ یا کوچک را در قالبی انسان‌محور نمایش دهید، مخاطب آن‌ها را بهتر احساس می‌کند. مقیاس انسانی یعنی اینکه عدد به یک فرد، خانواده، کلاس، شهر یا نسل نسبت داده شود.

روش اجرا:

۱. برای هر عدد، یک «واحد انسانی» تعریف کنید: نفر، خانواده، جمعیت، زمان عمر، غذا، پول خرجی، انرژی مصرفی و…

۲. عدد را در قالب این واحدها توضیح دهید.

۳. نتیجه را با زبانی ساده و بدون اصطلاحات فنی بگویید.

مثال:

به‌جای گفتن:

این پروژه ۴۰۰٬۰۰۰ کیلووات برق مصرف می‌کند.

بگویید:

یعنی به‌اندازه‌ی مصرف سالانه برق ۱۲۰ خانه در تهران.

یا

یعنی انرژی‌ای که می‌تواند تمام یخچال‌های یک مجتمع ۱۲ طبقه را برای ۲ سال روشن نگه دارد.

این مدل بیان باعث می‌شود عدد، قابل لمس و کاربردی به‌نظر برسد.