دایره لغاتت ضعیف و تکراری شده؟ | با این ۶ ترفند تضمینی در ۳۰ روز بیانت رو متنوع کن!

لحظه‌ای خودت را روی صحنه یا در یک جلسه مهم تصور کن؛ جمله را شروع می‌کنی، اما درست در همان لحظه که می‌خواهی مفهوم را دقیق‌تر و زیباتر بیان کنی، واژه از ذهنت فرار می‌کند. به جای کلمه‌ای قوی و اثرگذار، یک واژه ساده و بی‌جان از دهانت خارج می‌شود. مخاطب نگاه می‌کند، منتظر ادامه می‌ماند، اما حس می‌کنی جمله‌ات لیز می‌خورد، پژمرده می‌شود و آن تاثیر و عمقی که می‌خواستی ایجاد نمی‌کند. بعد از جلسه با خودت می‌گویی کاش می‌توانستم بهتر توضیح بدهم، کاش واژه‌های بیشتری در اختیار داشتم، کاش می‌توانستم مثل بعضی‌ها روان، دقیق و پرتصویر صحبت کنم. این همان جایی است که بسیاری از افراد فکر می‌کنند مشکل از اعتمادبه‌نفس یا فن بیان است، در حالی که ریشه در چیز دیگری دارد؛ دایره لغات فعال.

بسیاری از افراد لغات زیادی می‌دانند، اما هنگام سخنرانی آن‌ها را به کار نمی‌گیرند. یعنی دایره لغات آن‌ها در ذهن وجود دارد، اما در زبان حضور ندارد. این مقاله دقیقا برای حل همین مسئله نوشته شده است. نه درباره حفظ کردن واژه، نه درباره یادداشت‌برداری، و نه درباره روش‌های تکراری و سطحی. در اینجا شش اشتباه اصلی را که باعث محدود شدن بیان و تهی شدن جمله‌ها می‌شود معرفی می‌کنیم و بلافاصله زیر هر کدام، راه‌حلی کاربردی، عملی و خلاقانه ارائه می‌دهیم تا واژه‌ها از حالت خاموش به حالت فعال تبدیل شوند. اگر می‌خواهی سخنرانی تو پرتصویرتر شود، اگر می‌خواهی جملاتت عمیق‌تر شنیده شود، و اگر می‌خواهی بیان تو رنگ داشته باشد، ادامه این مقاله دقیقا همان چیزی است که باید بخوانی؛ چون قرار نیست تنها چیزی یاد بگیری، بلکه قرار است زبانت تغییر کند.

هدیه برنامه فن بیان📢

دانلود رایگان به جای پرداخت ۵۰۰ هزار تومان!

استفاده از زبان اصیل خود

شما نبايد فقط متن هاي سخنراني ديگران را حفظ کنيد و همان را در جمع تکرار کنيد، چون اين کار دقيقا مثل اين است که با لباس فرد ديگري روي صحنه برويد و طبيعي نيست. شما بايد از متن هاي آماده به عنوان مواد خام استفاده کنيد و آن ها را با کلمات، مثال ها و لحن خودتان بازنويسي کنيد تا دایره لغات در سخنراني کم کم رنگ و بوي شخصي پيدا کند. براي اين کار يک پاراگراف از يک کتاب، مقاله يا سخنراني را انتخاب کنيد، آن را يک بار با دقت بخوانيد، بعد کتاب را ببنديد و همان مفهوم را با زبان خودتان و با واژه هاي ديگر بنويسيد؛ در مرحله بعد دوباره متن اصلي را ببينيد و تفاوت ها را چک کنيد و هر جا حس کرديد واژه شما ضعيف است، آن را با واژه قوي تر جايگزين کنيد. مثلا اگر در متن اصلي نوشته شده باشد امروز جلسه بسيار خوبي داشتيم که در آن درباره آينده شرکت صحبت کرديم، شما مي توانيد در بازنويسي بنويسيد امروز نشستي سازنده داشتيم که در آن درباره مسيرهاي تازه رشد شرکت گفتگو کرديم؛ هم ساختار عوض شده، هم دایره لغات گسترده تر شده است و هم جمله رنگ شخصي شما را گرفته است.

استفاده از واژه‌های مصداقی

شما نبايد در سخنراني مدام از کلمات عمومي و مبهم مثل مردم، چيز، موضوع، اوضاع، کارها استفاده کنيد، چون اين واژه ها تصويري در ذهن مخاطب نمي سازند و سخنراني را شل و خنثي مي کنند. شما بايد به جاي اين کلمات کلي، از واژه ها و مصداق هاي مشخص و قابل لمس استفاده کنيد تا دایره لغات شما دقيق تر و شفاف تر شود و مخاطب بتواند آنچه را مي گوييد ببيند و لمس کند. براي اين کار کافي است يک متن يا يک بخش از سخنراني خود را پيدا کنيد و هر جا به کلمات مبهم رسيديد، از خود بپرسيد منظورم دقيقا چيست و بعد همان را به صورت نام، مثال، موقعيت يا تصوير بنويسيد؛ يک بار با واژه عمومي، يک بار با واژه مشخص تا تفاوت را حس کنيد. مثلا به جاي اين که بگوييد مردم از اين وضع ناراضي اند، بگوييد بسياري از معلمان دبيرستان و کارمندان ادارات دولتي از نبود شفافيت در آيين نامه ها ناراضي اند؛ در اين حالت شنونده مي داند درباره چه قشري، در چه موقعيتي و از چه چيزي صحبت مي کنيد و اين يعني يک قدم مهم در تقويت دایره لغات در سخنراني.

انجام تمرین داستانک نویسی

شما نبايد واژه ها را فقط در حد ديدن و رد شدن تمرين کنيد و اميدوار باشيد خودشان روزي در سخنراني ظاهر شوند، چون مغز واژه اي را که در داستان و موقعيت به کار نرفته باشد، خيلي زود به حاشيه مي راند. شما بايد واژه هاي جديد يا کم استفاده خود را در دل يک موقعيت کوتاه، يک صحنه يا يک داستانک چند جمله اي به کار ببريد تا آن لغت در حافظه شما جا باز کند و در لحظه تمرين فن بيان و سخنراني از ناخودآگاه بيرون بيايد. براي اين کار فهرستي کوچک از واژه هايي که دوست داريد بيشتر استفاده کنيد بنويسيد و هر بار يک يا دو واژه را انتخاب کنيد و حول همان ها يک صحنه دو يا سه جمله اي بسازيد؛ کافي است بگوييد چه کسي، کجا، در چه شرايطي و با چه احساسي آن واژه را زندگي مي کند و سپس اين داستانک را بلند بخوانيد يا براي کسي تعريف کنيد. مثلا اگر واژه تعلل را مي خواهيد وارد دایره لغات فعال خود کنيد، به جاي حفظ کردن آن، بنويسيد سه هفته است هر روز تصميم مي گيرم اين ارائه را آماده کنم، اما هر بار با يک بهانه کوچک تعلل مي کنم و يادداشت هايم را عقب مي اندازم؛ حالا تعلل براي مغز شما فقط يک لغت نيست، بلکه يک رفتار زنده و قابل تصوير است.

فرمول سرعت ۲ برابری آماده شدن برای سخنرانی

انجام تمرین مترادف نویسی

شما نبايد فقط به دنبال حفظ کردن فهرست واژه هاي جديد باشيد و احساس کنيد با اين کار دایره لغات شما تقويت مي شود، چون واژه حفظ شده بدون کاربرد، خيلي زود به لغت خاموش تبديل مي شود. شما بايد واژه ها را به شکل فعال و کاربردي تمرين کنيد تا از حالت ذخيره ذهني به حالت ابزار واقعي در سخنراني تبديل شوند. براي اين کار مي توانيد هر روز يک صفحه کوتاه از نوشته خود، متن کتاب يا يک سخنراني را برداريد و آن را به طور کامل با واژه هاي مترادف و هم معنا بازنويسي کنيد؛ منظور از مترادف فقط جايگزين کردن يک کلمه با کلمه ديگر نيست، بلکه اين است که همان مفهوم را با بيان تازه و ساخت واژگان جديد اجرا کنيد و اجازه دهيد مغز شما مسيرهاي تازه زباني بسازد. مثلا اگر در متن اصلي نوشته ايد امروز صبح پياده روي کردم، در بازنويسي بنويسيد همزمان با طلوع خورشيد دقايقي در خيابان خلوت محله قدم زدم؛ در اين جمله نه تنها پياده روي با قدم زدن جايگزين شده، بلکه فضاي زمان، مکان و حس لحظه هم با واژه هاي تازه و متنوع به تصوير کشيده شده و اين يعني فعال شدن لايه هاي عميق تر دایره لغات.

انجام تمرین توصیف بدون نام

شما نبايد فقط شنونده منفعل واژه هاي جديد باشيد و به اين بسنده کنيد که معناي لغت را مي فهميد، چون فهم منفعل تضمين نمي کند که در لحظه سخنراني بتوانيد آن را به کار ببريد. شما بايد معنا و مفهوم هر واژه يا اصطلاح را بدون به زبان آوردن خود آن لغت، با کلمات خودتان توضيح دهيد تا مغز ياد بگيرد از چند مسير زباني به يک معنا برسد و اين همان چيزي است که سخنران را در لحظه بداهه گويي نجات مي دهد. براي اين کار کافي است يک واژه يا اصطلاح نسبتا دقيق انتخاب کنيد، آن را روي کاغذ بنويسيد، دورش خط بکشيد و بعد تلاش کنيد بدون استفاده از آن واژه، در دو يا سه جمله معنايش را براي يک نفر توضيح دهيد؛ اگر گير کرديد، از خود بپرسيد اين واژه در چه موقعيتي استفاده مي شود، چه حسي دارد و چه نتيجه اي را توصيف مي کند و همان ها را به زبان ساده بگوييد. مثلا اگر واژه همدلي را انتخاب کرده ايد، به جاي تکرار خود لغت، بگوييد وقتي سعي مي کني دنيا را از چشم طرف مقابل ببيني و قبل از قضاوت کردن، حال او را درک کني، در واقع داري اين مهارت را تمرين مي کني؛ در اين حالت بدون به زبان آوردن خود واژه، شبکه معني آن را با واژه هاي ديگر فعال کرده ايد و دایره لغات شما در عمل گسترده تر شده است.

تمرین تصویرسازی با واژگان

شما نبايد در سخنراني فقط جملات خشک، خبري و بدون تصوير بگوييد، چون ذهن مخاطب با جمله هاي تخت و خالي از حس، ارتباط عميقي نمي گيرد و به سرعت حواسش پرت مي شود. شما بايد به تدريج تمرين کنيد که در هر چند جمله يک بار، يک تصوير، يک حس يا يک جزئيات ملموس اضافه کنيد تا واژه هاي شما جان بگيرند و فضايي بسازند که مخاطب بتواند در آن راه برود و ببيند و لمس کند. براي اين کار يک جمله ساده و عادي از متن خود انتخاب کنيد، سپس از خود بپرسيد در اين موقعيت چه چيزي ديده مي شود، چه صدايي شنيده مي شود، چه حسي در بدن هست و بعد يک يا دو جزئيات حسي را به همان جمله اضافه کنيد؛ در مرحله بعد جمله را دوباره بلند بخوانيد و ببينيد چقدر تصويري تر شده است. مثلا به جاي اين که بگوييد امروز در شرکت جلسه داشتيم، مي توانيد بگوييد امروز در اتاق کوچک و کم نور شرکت جلسه اي داشتيم که صداي تيک تاک ساعت و ورق خوردن کاغذها سکوتش را پر مي کرد؛ در جمله دوم، بدون استفاده از واژه هاي سخت، فقط با چند تصوير ساده، فضايي ساخته ايد که دایره لغات شما را در گوش مخاطب گسترده تر و زنده تر نشان مي دهد.

برای اینکه آنچه در این مقاله خواندی فقط در حد دانستن باقی نماند و واقعاً به دایره لغات فعال تبدیل شود، لازم است یک برنامه تمرینی کوتاه اما پیوسته داشته باشی. این برنامه طوری طراحی شده که دقیقاً همان شش موردی را که یاد گرفتی وارد عمل کند تا واژه‌ها از ذهن به زبان منتقل شوند. کافی است فقط روزانه ده دقیقه برای آن وقت بگذاری تا بعد از یک هفته تغییر را در جمله‌سازی، توصیف، بداهه‌گویی و سخنرانی خود حس کنی.

برنامه تمرینی هفتگی تقویت دایره لغات در سخنرانی

روز اول – بازنویسی پاراگراف
یک پاراگراف از یک متن را بخوان و همان مفهوم را با کلمات خودت بازنویسی کن تا از متن‌برداری دور شوی و واژه‌سازی شخصی شکل بگیرد.

روز دوم – تبدیل کلمات مبهم به مشخص
متن یا صحبت خود را مرور کن و پنج کلمه کلی مثل مردم، چیز، موضوع، وضعیت را با مصداق دقیق و قابل دیدن جایگزین کن.

روز سوم – ساخت داستانک دو جمله‌ای
دو واژه که دوست داری بیشتر استفاده کنی انتخاب کن و درباره همان‌ها یک موقعیت کوتاه با شخصیت، مکان و احساس بساز.

روز چهارم – بازنویسی مترادف
یک صفحه از نوشته یا متن خودت را دوباره بنویس اما با واژه‌های هم‌معنا، تصویری‌تر و متفاوت‌تر تا مسیرهای زبانی تازه فعال شود.

روز پنجم – توضیح بدون استفاده از واژه اصلی
یک واژه انتخاب کن و بدون گفتن خود آن واژه مفهومش را در دو یا سه جمله توضیح بده تا مغز مسیرهای بیان جایگزین بسازد.

روز ششم – ایجاد تصویر و جزئیات حسی
سه جمله ساده از صحبت خود را بردار و در هرکدام یک بو، رنگ، صدا، بافت یا تصویر اضافه کن تا بیان تو زنده‌تر شود.

روز هفتم – اجرای یک دقیقه‌ای
تمام واژه‌ها، تکنیک‌ها و بازنویسی‌ها را در یک گفتار یک دقیقه‌ای استفاده کن و صدایت را ضبط کن تا تغییر را بشنوی.